Awọn olugbe Giriki ni Ilu Istanbul duro fun itan-akọọlẹ ọlọrọ ti itan ati aṣa, ibaṣepọ pada si awọn igba atijọ. Nkan yii n lọ sinu awọn idiju ti wiwa agbegbe Giriki, ṣe ayẹwo pataki itan wọn ati ipo imusin ni ilu ti o ti yipada ni iyalẹnu ni awọn ọgọrun ọdun.
Itan Pataki ti Greek Community
Ìtàn àwọn ará Giriki ní Istanbul bẹ̀rẹ̀ láti ìgbà tí wọ́n dá Byzantium sílẹ̀ ní ọdún 657 ṣáájú kí wọ́n tó bí Kristi, níbi tí wọ́n ti gbé àṣà ìpìlẹ̀ kalẹ̀ tí yóò di Ilẹ̀ọba Byzantine. Láti ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún wá, àwọn ará Giriki jẹ́ apá pàtàkì nínú ìdámọ̀ ìlú, wọ́n sì ní ipa lórí ìkọ́lé ìlú náà, èdè, àti àwọn ètò àwùjọ, láti àwọn ìjọ ńláńlá sí àwọn ètò ìṣiṣẹ́ bíi Basilica Cistern tí wọ́n kọ́ lábẹ́ ìjọba Byzantine.
Awọn ipilẹ Giriki ni ibẹrẹ ati Igba Byzantine
Pẹ̀lú ìdàgbàsókè ẹ̀sìn Kristẹni, Ṣọ́ọ̀ṣì Orthodox ti Giriki yọrí sí ìpìlẹ̀ ìgbésí ayé àwùjọ, kìí ṣe ìtọ́sọ́nà ẹ̀mí nìkan ni ó ń fúnni ní àwọn iṣẹ́ àwùjọ pẹ̀lú, nígbà tí olórí ìjọ àwọn Júù, tí ó wà ní Istanbul ní Ecumenical Patriarchate tí ó ti ń ṣiṣẹ́ nígbà gbogbo láti ìgbà ìjọba Byzantine, ṣì jẹ́ olórí ẹ̀mí ti àwọn Kristẹni Orthodox ti Ìlà-Oòrùn ó sì tún fúnni ní àwọn ibi ìrìn àjò pàtàkì bíi Ṣọ́ọ̀ṣì Aya Yorgi ní Büyükada.
Pàtàkì Ilé àti Ẹ̀sìn
Àmì pàtàkì rẹ̀ ni Hagia Sophia , tí wọ́n kọ́ gẹ́gẹ́ bí ilé ìjọsìn baba ńlá ní ọdún 537, fi hàn pé ó ní agbára ìkọ́lé àti ipa ẹ̀kọ́ ìsìn ti àwùjọ àwọn ará Greece kí wọ́n tó ṣe àtúnṣe sí mọ́sálásí ní ọdún 2020.
Àkókò Ottoman àti Ìdádúró Ẹ̀sìn
Lẹ́yìn ìṣubú Constantinople ní ọdún 1453, àwọn ará ilẹ̀ Gíríìsì dojúkọ àwọn ìpèníjà pàtàkì. Àwọn ará Ottoman gbé àwọn ìyípadà tuntun lórí àwùjọ àti ìṣèlú kalẹ̀ tí ó sọ àwọn ènìyàn Kristẹni di aláìlágbára . Síbẹ̀síbẹ̀, lábẹ́ Ilẹ̀ Ọba Ottoman, àwùjọ àwọn onísìn Greek Orthodox ní òmìnira ìsìn tó pọ̀ nípasẹ̀ ètò Millet àti Ecumenical Patriarchate ti Constantinople, èyí tí ó ran lọ́wọ́ láti pa ìdámọ̀ mọ́ nípasẹ̀ ìsìn lábẹ́ ìjọba Ottoman. Ní àsìkò yìí, àwọn ilé-iṣẹ́ bíi Ecumenical Patriarchate ti Constantinople di pàtàkì nínú pípa àjogúnbá àti èdè Giriki mọ́, nígbà tí àwọn àlùfáà Orthodox ń ṣàkóso ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbésí ayé ìsìn àwùjọ náà, èyí tí ó jẹ́ kí ó gbilẹ̀ nínú ètò ìṣèlú tuntun.
Àwọn Àfikún Àṣà àti Àmì Àdúgbò
Àfikún àwọn ará Giriki sí àṣà ìbílẹ̀ Istanbul tún hàn gbangba nínú iṣẹ́ ọnà, ìwé, àti ìṣòwò, àwọn ará Giriki Istanbul sì ní ìdámọ̀ àdúgbò kan pàtó tí a fihàn nípasẹ̀ oúnjẹ Giriki ti Istanbul àti àwọn àṣà ìkọ̀wé àrà ọ̀tọ̀. Wíwà wọn ní ìsopọ̀ pẹ̀lú àwọn ilé ìsìn tí ó ní àmì, títí kan àwọn iṣẹ́ ọnà àgbàyanu ti àwọn ilé Ottoman bíi Mọ́sálásí Rüstem Pasha pẹ̀lú àwọn táìlì Iznik rẹ̀.
Àwọn Àfikún Àṣà àti Ọgbọ́n
Ogún àwọn ènìyàn olókìkí bíi akéwì Andreas Kalvos àti akọni orílẹ̀-èdè Rigas Feraios fi hàn bí ìgbésí ayé ọgbọ́n ilẹ̀ Gíríkì ìlú náà ṣe so Istanbul pọ̀ mọ́ àwọn ìṣàn omi tó gbòòrò ní Athens. Ẹ̀kọ́ àti àṣà ìkọ̀wé àwọn ará Gíríkì tó gbajúmọ̀ ní ìlú náà tún gba àwọn agbára Faransé tó ṣe pàtàkì.
Ìdàgbàsókè ti Àwùjọ Rum
Ní ọ̀rúndún tó kọjá, ìdàgbàsókè àwùjọ Rum kò jẹ́ ti ìfẹ́ orílẹ̀-èdè nìkan, ṣùgbọ́n pẹ̀lú àwọn ìfúngunmọ́ ìṣèlú tó gbòòrò nínú ìtàn gbogbogbòò ti Ottoman àti ìtàn lẹ́yìn Ottoman.
Àwọn Ìyípadà àti Ìpèníjà Nípa Ìwà Ènìyàn
Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn ìyípadà ńláńlá ti fa ìdínkù gidigidi nínú wíwà àwọn ará Greece, èyí tí ó ṣe àtúnṣe sí ààyè àwùjọ àwọn ènìyàn ní Istanbul lónìí. Lẹ́yìn ogun Greco-Turkey, Àdéhùn Lausanne ti ọdún 1923 fi òfin kan pàṣípààrọ̀ iye ènìyàn tí ó dá lórí ẹ̀sìn tí ó rán àwọn Kristẹni Orthodox sí Greece àti àwọn Musulumi sí Turkey, tí ó lé ọ̀pọ̀ àwọn ará Greece kúrò, ṣùgbọ́n àwọn olùgbé Giriki ní Istanbul ni a yọ kúrò, àti pé nǹkan bí 200,000 àwọn ará Greece ni a gbà láàyè láti dúró sí ìlú náà lábẹ́ ìlànà Lausanne.
Istanbul Pogrom, Awọn Iyọkuro, ati Idinku Siwaju
Láàárín àìdúróṣinṣin tó tẹ̀lé ìdìtẹ̀ ológun ọdún 1960, ó lé ní 12,000 àwọn ará ìlú Gíríkì tí wọ́n lé kúrò ní Istanbul ní ọdún 1964 lẹ́yìn tí wọ́n parí àdéhùn ìdúró ní àárín méjì; èyí tẹ̀lé ìwà ipá tó lòdì sí Gíríkì tẹ́lẹ̀, títí kan ìpakúpa ìlú Istanbul, nígbà tí àwọn ènìyàn jàǹdùkú tún kọlu ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin Gíríkì láàrín ìkógun àti ìbàjẹ́ àwọn ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin Gíríkì. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ti bọ́ lọ́wọ́ àwùjọ àwọn ará Gíríkì ní Istanbul ní ọdún 1923, àwọn ìdààmú ìṣèlú àti ìlànà ìjọba tó tẹ̀lé e yọrí sí ìlékúrò àwọn ará Gíríkì tó tó 40,000 ní gbogbo ọdún 1960, èyí sì tún dín iye wọn kù sí i.
Olugbe Greek ti ode oni ni Istanbul
Ìgbésí ayé àwọn ará Giriki òde òní ní Istanbul jẹ́ àfihàn àwùjọ kékeré ṣùgbọ́n tí ó ní ìtara tí ó ń tẹ̀síwájú láti máa lo àṣà ìbílẹ̀ wọn láàárín àwọn ìlú ńlá tí ń yípadà kíákíá. Àwùjọ náà, tí ó jẹ́ ọmọ ìbílẹ̀ tí ó ní gbòǹgbò jíjinlẹ̀ ní ìlú náà, dé nǹkan bí 350,000 ní ọdún 1919, ó dúró ní nǹkan bí 300,000 ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún ogún, àti lónìí ó jẹ́ nǹkan bí 2,000 sí 2,500 ènìyàn. Èyí tó nǹkan bí 0.01% gbogbo ènìyàn ní Istanbul, tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó 20 mílíọ̀nù báyìí. Ní ìfiwéra pẹ̀lú iye ènìyàn tí ó wà ní Istanbul ní ìwọ̀n yẹn, àwùjọ àwọn ará Giriki kéré, ìyàtọ̀ náà sì túbọ̀ hàn gbangba ní ìlú kan tí ó so Éṣíà àti Yúróòpù pọ̀.
Ìdínkù nínú iye ènìyàn àti àwọn ìpèníjà ìtàn
Ìdínkù náà pọ̀ gan-an ní àwọn ọdún lẹ́yìn ogun, ó dínkù láti nǹkan bí 80,000 ní ọdún 1955 sí nǹkan bí 48,000 ní ọdún 1965, lónìí a sì ṣírò pé àwùjọ náà tó nǹkan bí 2,500, tí wọ́n jẹ́ àgbàlagbà jùlọ. Ìdínkù tó lágbára yìí jẹ́ nítorí ìfúngunmọ́ láti ọ̀dọ̀ ìjọba Turkey, títí kan àwọn ìlànà tó yọrí sí pípa ẹ̀yà run àti ìlékúrò. Ìparun Istanbul ti oṣù kẹsàn-án ọjọ́ kẹfà sí ọjọ́ keje oṣù kẹsàn-án ọdún 1955, jẹ́ ìkọlù ìjọba tó mú kí ìrìnàjò kúrò ní ìlú náà yára, tó sì ba àwọn ìpìlẹ̀ ọrọ̀ ajé àti àwùjọ ìlú jẹ́. Àwọn ilé iṣẹ́ tó ju ẹgbẹ̀rún mẹ́rin (4,000) lọ tí wọ́n ní ní ilẹ̀ Gíríìsì àti nǹkan bí ẹgbẹ̀rún (1,000) ilé jẹ́ ni wọ́n wó lulẹ̀, èyí sì mú kí ìdínkù náà yára kánkán. Varlık Vergisi ti ọdún 1942 fojú sí àwọn ẹ̀yà kéékèèké tí kì í ṣe Mùsùlùmí, ó sì sọ ìpìlẹ̀ ọrọ̀ ajé àwùjọ Gíríìsì di aláìlágbára.
Awọn Abuda Tiwanikiri
Ní ìyàtọ̀ sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ènìyàn ìlú náà, àwọn ènìyàn tí wọ́n ń sọ èdè Gíríìkì tó kù ti dàgbà jù báyìí, pẹ̀lú àpapọ̀ ọjọ́-orí wọn tó tó nǹkan bí ọgọ́ta sí àádọ́rin. Ìyípadà iye ènìyàn yìí jẹ́ àbájáde ìṣíkiri, àwọn ìpèníjà ọrọ̀ ajé, àti ìyípadà ìyípadà àwùjọ, kódà bí àwọn àlejò òde òní ṣe ń ṣe àwárí ìgbà àtijọ́ ìlú náà nípasẹ̀ àwọn irinṣẹ́ bíi Istanbul Museum Pass tí ó bo àwọn ibi ìtàn pàtàkì.
Àwọn Ilé-ẹ̀kọ́ Pàtàkì àti Ìgbésí-ayé Ẹ̀sìn
Àwùjọ náà ní àwọn ilé-ẹ̀kọ́ pàtàkì, àti pẹ̀lú iye wọn tí ó kéré, ó ṣì ń ṣe àkóso ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ṣọ́ọ̀ṣì ìtàn, ilé-ẹ̀kọ́, àti àwọn ìpìlẹ̀ ìrànlọ́wọ́, pẹ̀lú Ṣọ́ọ̀ṣì Hagia Triada tí ń ṣiṣẹ́ kìí ṣe gẹ́gẹ́ bí ibi ìjọsìn nìkan ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí ibi àṣà fún àwọn ará Giriki ní Istanbul. Bákan náà, Kàtídírà St. George , ibùjókòó àwọn Patriarchate Ecumenical, ṣì ṣe pàtàkì fún àwọn Kristẹni Orthodox, ó ń fúnni ní ìtọ́sọ́nà ẹ̀mí àti gbígbé ìmọ̀lára ìṣọ̀kan ró láàrín àwọn ènìyàn tí ń dínkù nígbà tí ó ń dojúkọ àwọn ìkìmọ́lẹ̀ láti ọ̀dọ̀ ìjọba Turkey. Àwọn olùdíje baba ńlá gbọ́dọ̀ jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Turkey. Ní àwọn ọdún díẹ̀ sẹ́yìn, orílẹ̀-èdè Turkey ti ṣe àtìlẹ́yìn fún àtúnṣe àwọn ṣọ́ọ̀ṣì àti dúkìá ìtàn.
Àwọn Ìṣe Àṣà àti Àwọn Ìpèníjà Àwọn Ẹgbẹ́ Kékeré ti Giriki
Àwọn àṣà ìbílẹ̀ ṣì ń gbilẹ̀, wọ́n ń farahàn nínú àwọn ayẹyẹ, orin ìbílẹ̀, àti àwọn ayẹyẹ oúnjẹ, níbi tí adùn oúnjẹ Gíríìkì ti rí ipò wọn nínú onírúurú oúnjẹ ní Istanbul àti àwọn agbègbè àgbáyé bíi Beyoğlu pẹ̀lú àṣà káfé ìtàn rẹ̀.
Àwọn Ìgbésí Ayé Èdè Giriki àti Ìgbésí Ayé Àwùjọ
Ìgbésí ayé àṣà ìbílẹ̀ àwùjọ náà tún sinmi lórí àwọn ìròyìn èdè Gíríìkì, pàápàá jùlọ Apoyevmatini, ìwé ìròyìn èdè Gíríìkì kan ṣoṣo tó kù ní Turkey, èyí tó ti ní ìṣòro owó àti pé ó ń ṣiṣẹ́ láti ilé lẹ́yìn tí wọ́n ti ti ọ́fíìsì wọn pa. Àwọn èrò tí kò bá ti èdè Gíríìkì mu ti nípa lórí àwọn ará Greece ní Turkey, wọ́n sì tún ti fi kún ìfúngunmọ́ àwọn ènìyàn ní agbègbè náà.
Ipenija ode oni
Sibẹsibẹ, awọn ipenija ode oni n dide, pẹlu awọn ọran ti iduroṣinṣin eto-ọrọ ati aabo idanimọ Giriki laarin awọn ara ilu Giriki. Ọpọlọpọ awọn ọmọ ẹgbẹ agbegbe ti o wa ni ọdọ n tiraka pẹlu imoye ede meji ati isopọmọ asa, bi wọn ṣe n rin irin-ajo awọn idanimọ oriṣiriṣi wọn laarin iru agbegbe agbaye bẹẹ, nibiti ọrọ ojoojumọ ti n dagbasoke nipasẹ ifọwọkan pẹlu awọn ede Tọki ati awọn ede miiran ati awọn aṣa kan yatọ si ti Giriki ilẹ-nla.
Ipa Ìgbésí Ayé Ìlú Òde Òní
Àwọn ìgbésí ayé àti àwọn ibi ìfàmọ́ra kárí ayé bíi ti ìlú ìtura òde òní ní Istanbul yàtọ̀ sí àwọn ètò ìbílẹ̀ àwùjọ. Àwọn ènìyàn díẹ̀ láti ilẹ̀ Gíríìsì tún ń ṣí lọ sí Istanbul fún iṣẹ́, wọ́n ń mú àwọn ọ̀dọ́ ìgbà díẹ̀ wá sí àwọn ilé iṣẹ́ àwùjọ. Àwọn ìsopọ̀ àṣà àtijọ́ tún ń lọ láti ọ̀dọ̀ àwọn ẹ̀rọ ẹ̀kọ́ àti ìtẹ̀wé tí ó sopọ̀ mọ́ ilẹ̀ Faransé àti London.
Ẹ̀kọ́ àti Ìfiranṣẹ́ Àṣà
Ẹ̀kọ́ ṣì ṣe pàtàkì, pẹ̀lú àwọn ilé ìwé Giriki tó kù, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọn kò tó ti àtijọ́, wọ́n ń kó ipa pàtàkì nínú dídáàbò bo èdè Giriki àti fífi àṣà sílẹ̀ fún àwọn ọmọ tuntun. Àwọn ìsapá wọ̀nyí ń wáyé láàárín ìlú onírúurú onírúurú àṣà tí a ń pín pẹ̀lú àwọn ará Armenia àti àwọn ẹgbẹ́ mìíràn, pẹ̀lú ìbáṣepọ̀ ojoojúmọ́ pẹ̀lú àwọn ará Turkey àti, ní àwọn ọ̀nà kan, àwọn agbègbè mìíràn tí wọ́n ń sọ èdè Giriki bíi Western Thrace ló ń ṣe àtúnṣe àyíká náà. Àwọn ilé iṣẹ́ agbègbè náà wà ní àwọn agbègbè ìtàn tí ó so mọ́ ìlú àtijọ́ náà, nígbà tí ìgbésí ayé ojoojúmọ́ òde òní tún ń dé àwọn agbègbè bíi Taksim Square.
Ẹ̀kọ́ Gíga àti Àwọn Àṣà Ìpalára
Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n bá ń tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ wọn sábà máa ń lọ láti ilé ìwé àwùjọ sí àwọn ètò yunifásítì ti Turkey. Ẹ̀kọ́ Gíríìkì àtijọ́ ní Istanbul tún máa ń wá ọ̀nà láti kọ́ ẹ̀kọ́ àti àṣà ìbílẹ̀ ní France. Àwùjọ náà ń ṣiṣẹ́ kára láti pa àṣà ìbílẹ̀ Giriki wọn mọ́, wọ́n sì ń mú kí àyíká ìfaradà dúró ṣinṣin sí àwọn ìfúngunmọ́ra ti ìṣọ̀kan láàárín onírúurú ènìyàn ní Istanbul.
Àmì Àṣà àti Àṣà Gbajúmọ̀
A tún ń gbọ́ ìdààmú yìí nínú àṣà ìbílẹ̀ olókìkí nípasẹ̀ àwọn iṣẹ́ bíi orin “Istanbul (Kìí ṣe Constantinople)” àti àwọn kókó ọ̀rọ̀ rẹ̀ nípa ìyípadà . Àwọn ìsapá wọ̀nyí fi ìdúróṣinṣin jíjinlẹ̀ hàn láti mú ìdámọ̀ àrà ọ̀tọ̀ wọn dúró, tí ó ń wọ inú ìlú kan tí ó ti jẹ́ oríta àṣà ìbílẹ̀ nígbà gbogbo.
Ẹ̀kọ́ Àwọn Kékeré àti Àjọṣepọ̀ EU
A tun maa n jiroro nipa didaabo eto-ẹkọ ati awọn ile-ẹkọ kekere ni ibatan si ibatan Tọki pẹlu Iṣọkan Yuroopu ati awọn ireti nipa awọn ẹtọ awọn kekere.
ipinnu
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé iye àwọn ará Gíríkì ní Istanbul dínkù, síbẹ̀ wọ́n ṣì jẹ́ apá pàtàkì nínú àṣà ìlú náà. Ìtàn àtijọ́ wọn àti wíwà wọn nígbà gbogbo ń ṣe àfikún pàtàkì sí onírúurú ìlú Istanbul, wọ́n ń fi àdàpọ̀ àṣà tó ń mú kí ìlú náà ní onírúurú àṣà hàn. Lílóye ìtàn wọn ṣe pàtàkì nínú mímọrírì ogún ìlú ńlá yìí, tí wọ́n sábà máa ń ṣe ayẹyẹ rẹ̀ nínú àwọn ọ̀rọ̀ olókìkí tó ń ṣàfihàn ẹwà ìlú Istanbul tí kò lópin.